SME Legend

120 ปี ‘หมอมี’ ตำรับยาตำราหลวง

แทบทุกร้านขายยา ไม่ว่าจะเป็นร้านยาหมอตี๋ ร้านมีเภสัชกร หรือร้านยาแฟรนไชส์ ล้วนแต่มียายี่ห้อนี้วางขายไม่มากก็น้อย ยาที่ว่านี้ ก็คือ  “หมอมี” หนึ่งในตำรับยาที่อยู่เป็นอมตะมานานกว่าศตวรรษแล้ว

แม้ตำรับยาจะมีเพียง 4-5 ขนาน แต่ก็เป็นไปในลักษณะน้อยแต่มาก ไม่หลากหลาย แต่ก็ครอบคลุมกลุ่มผู้ใช้ทุกเพศวัย

แล้วประวัติความเป็นมาของหมอมีเป็นอย่างไร สมุนไพรแต่ละชนิดที่นำมาปรุงยามีอะไรบ้าง รวมทั้งพัฒนาการตลอดช่วง 100 กว่าปีที่ผ่านมา แต่ละช่วงเวลาเปลี่ยนแปลงไปมากน้อยเพียงใด

เรามานั่งไทม์แมชชีนย้อนเวลาหาอดีต ไปสืบค้นต้นทางของยาที่ว่านี้กัน…

ยาหมอมี รวมไปถึงชื่อ บริษัท หมอมี จำกัด แบบสั้น กระชับ สื่อความหมายชัดเจนนี้ ก็มาจากชื่อของ นายมี เกษมสุวรรณ ผู้ปรุงโอสถระดับตำนานจนเป็นที่เล่าขานมาถึงทุกวันนี้

นายมี เกษมสุวรรณ/SMEmestyle

นายมี เกษมสุวรรณ อดีตผู้ปรุงยาระดับปรมาจารย์ในโอสถศาลา

จากบันทึกพิพิธภัณฑ์ของบริษัทฯ ระบุว่า นายมีเป็นข้าราชบริพารในรัชสมัยรัชกาลที่ 5 โดยเป็นผู้ปรุงยาในกองโอสถศาลา หรือคลังยาหลวง ที่จะผลิตยาฝรั่งและยาไทย เพื่อจำหน่าย จ่าย แจก บรรเทาและเยียวยาการเจ็บไข้ได้ป่วยของราษฎร

ด้วยความที่สูตรการปรุง วัตถุดิบ และตัวยา ผลิตออกมาจากกองโอสถศาลา ผ่านการคิดค้น พัฒนา สืบทอดและต่อยอด มาตั้งแต่สมัยอยุธยา จากหมอยาไทยและหมอฝรั่ง ยาที่หลวงนำมาให้ราษฎรใช้นี้จึงถูกเรียกว่า “ยาตำราหลวง” ซึ่งจะมีอยู่หลายสิบขนาน แก้ไข้ แก้ปวด แก้จุกเสียด แก้โรคบิด ยาถ่าย บำรุงโลหิต ฯลฯ สอดคล้องกับโรคภัยไข้เจ็บในยุคสมัยนั้น

กอปร ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กิจการด้านการแพทย์และยาของไทยก้าวหน้าเป็นอย่างมาก สะท้อนจากพัฒนาการของคลังยาหลวงดังกล่าว แรกตั้งใช้ชื่อว่า “โอสถสภา” ก่อนจะเปลี่ยนเป็น “โอสถศาลา” กระทั่งในเวลาต่อมา ถูกยกฐานะให้เป็น “โรงงานเภสัชกรรม” หรือ องค์การเภสัชกรรม นับแต่ปี 2485

อย่างไรก็ดี นายมีปรุงยาอยู่ในกองโอสถศาลาอยู่หลายปี ก่อนจะลาออกจากราชการใน ปี 2441 เพื่อมาเปิดกิจการของตนเองชื่อ “ห้างขายยาบุญมี ดิสเปนซารี” ในย่านถนนกรุงเกษม ก่อนจะย้ายที่ตั้งมายังสามแยกต้นประดู่ ย่านถนนพระนคร และตรงพิกัดนี้นี่เอง ที่เริ่มสร้างชื่อให้กับตัวเขาและห้างขายยาแห่งนี้

ป้ายโฆษณาหมอมี/SMEmestyle

ป้ายโฆษณายาอุไทยและยานัตถุ์ หมอมี ในยุคเก่าก่อน

“สมัยก่อนถ้าใครขายยาหรือมีความรู้ทางด้านนี้ ชาวบ้านจะเรียกว่าหมอ คุณปู่เลยถูกเรียกว่าหมอมีตั้งแต่นั้นมา แต่แท้จริงท่านเป็นเภสัชกร ท่านมีสูตรยามากมาย ต่อมาห้างขายยาได้ย้ายไปตั้งที่สามแยกต้นประดู่ แต่คนส่วนใหญ่ที่ไปหาซื้อยาย่านนั้น มักจะเรียกว่า สามแยกหมอมี จนติดปาก” พูนพิพัฒน์ เกษมสุวรรณ ทายาทรุ่นที่ 3 ให้ความกระจ่าง

ยาหมอมี/SMEmestyle

ยา 3 ขนานเอก ของห้างขายยาหมอมี ที่อยู่ยงคงกระพันมาจนถึง พ.ศ. นี้

ยุคบุกเบิก หมอมี ปรุงยาและนำเข้ายาจากต่างประเทศมาขายหลายสิบตัว เช่น ยาธาตุน้ำแดง ยาไส้เดือน (ถ่ายพยาธิ) ยากวาดแสงหมึก (กวาดคอเด็ก แก้ร้อนใน) ส่วนยาฝรั่งที่นำเข้าก็มี ยาซิเน็ท (ยาดมแก้หวัดคัดจมูก) ยารีเบล (รักษาหนองใน) และยาแมกทริช (ยาช่วยย่อย) เป็นต้น แต่จะมีเพียง 3 ตัว ที่ถือเป็นยา 3 ขนานเอก คือ 1) ยาอุไทย หมอมี 2) ยานัตถุ์ หมอมี และ 3) ยาตรีนิสิงเห ซึ่งยังคงผลิตจำหน่ายและได้การตอบรับวงกว้างมาจนถึงปัจจุบัน

ยาอุทัยหมอมี/SMEmestyle

กล่าวถึง ยาอุไทย นับเป็น 1 ใน 10 ยาขนานเอกโบราณของไทย ที่โอสถศาลาผลิตขึ้นในช่วงเริ่มแรก ด้วยสรรพคุณบำรุงหัวใจ แก้ร้อนใน กระหายน้ำ แก้อ่อนเพลีย ซึ่งหมอมีได้พัฒนายาตำราหลวงนี้ ให้มีความหอม กลมกล่อม เข้มข้นยิ่งขึ้น โดยจะคัดสรรสมุนไพร ดอกไม้ และไม้หอมกว่า 10 ชนิด ดอกกระดังงา ดอกจันทร์เทศ กุหลาบ มะลิ คำฝอย จันทร์แดง พิมเสน และวัตถุดิบสำคัญ คือ แก่นฝาง เพื่อให้ตัวยาออกสีแดงระเรื่อ ซึ่งภูมิปัญญาไทยจะนำมาใช้ในการย้อมผ้าด้วยเช่นกัน ส่วนขั้นตอนการผลิตนั้นจะใช้เวลาประมาณ 2 เดือน จากสรรพคุณดังกล่าว ทำให้ ยาอุไทย หมอมี ถูกอกถูกใจชาวบ้านร้านตลาดอย่างกว้างขวาง นิยมนำมาหยดใส่น้ำดื่มในขันหรือแก้ว เพิ่มความสดชื่น หรือไม่ก็นำไปเป็นสีผสมในอาหารและขนม

ยานัตถุ์หมอมี/SMEmestyle

ยานัตถุ์ หมอมี ยาตัวนี้ ถือเป็นพระเอกก็ว่าได้ เพราะได้รับความนิยมต่อเนื่องมาตลอด 100 ปี ยิ่งในกลุ่มผู้สูงวัยจะชื่นชอบมากเป็นพิเศษกับการนัตถุ์ยา โดยมีเพียงหลอดยานัตถุ์รูปตัวยูเป็นอุปกรณ์สำคัญ วิธีการ ก็คือ เคาะผงยานัตถุ์ หมอมี จากขวด ลงบนฝ่ามือพอประมาณ จากนั้นก็ช้อนผงยาเข้าไปในหลอดยาข้างหนึ่ง ส่วนอีกข้างก็จะใช้ปากเป่าแรงๆ เพื่อให้ยานัตถุ์ฟุ้งกระจายในโพรงจมูก ทำอย่างนี้สลับกันรูจมูกซ้ายทีขวาที ก็จะช่วยให้รู้สึกปลอดโปร่ง โล่งสบาย ด้วยสรรพคุณของสมุนไพรหลายชนิดที่ผสมอยู่ ทั้งยาฉุน พิมเสน โกฐสอ โกฐหัวบัว โกฐเชียง และปูนแดง หลายคนที่เป็นหวัด คัดจมูก ก็นัตถุ์ยา เพื่อช่วยให้หายใจคล่องขึ้น อีกหลายคนก็ใช้ยานัตถุ์ หมอมี ลดอาการอยากบุหรี่ จนกระทั่งเลิกสูบไปเลยก็มีไม่น้อย

ยาตรีนิสิงเห/SMEmestyle

ยาอีกขนาน ยาตรีนิสิงเห ก็ขายดีเทน้ำเทท่ามาเนิ่นนานไม่แพ้กัน แม้ชื่อของยาจะพ้องเสียงว่าอาจเหมาะกับกลุ่มสตรีอยู่บ้าง แต่แท้จริงแล้ว ตรีนิสิงเห เป็นชื่อของยันต์ชนิดหนึ่ง ที่คนโบราณจะแขวนไว้บนเรือนเวลาคลอดบุตรหรือมีเด็กแรกเกิด เพื่อป้องกันภูตผีปีศาจและโรคภัยไข้เจ็บมารังควาน ยาตัวนี้จัดอยู่ในแขนงยาธาตุ ที่ช่วยปรับสมดุลในร่างกาย มีส่วนผสมของสมุนไพรมากกว่า 20 ชนิด โกฐเชียง โกฐหัวบัว ว่านชักมดลูก น้ำผึ้ง ฯลฯ ใช้เวลาหมักบ่มประมาณ 4-6 เดือน โดยตัวยาจะเจือด้วยแอลกอฮอลล์ 14 ดีกรี ทั้งนี้เพื่อการนำพาสมุนไพรนานาชนิดให้ซึมเข้าสู่กระแสเลือดได้ดียิ่งขึ้น  จึงสามารถบริโภคได้ทั้งหญิงชาย ช่วยให้ร่างกายสดชื่น กระปรี้กระเปร่า ประจำเดือนมาปกติ และกระชับมดลูกให้เข้าอู่

ยาปัถวี/SMEmestyle

นอกจากนี้ ยังมียาขึ้นชื่ออีกตัว ที่ยังผลิตและจำหน่ายอยู่มาจนถึง พ.ศ.นี้ นั่นก็คือ ยาปัถวี หรือน้ำมันนวด บรรเทาอาการปวดเมื่อยของเส้นเอ็นและกล้ามเนื้อ โดยตัวยามีส่วนผสมของสมุนไพรหลากชนิด สารสกัดไพร สารสกัดพริกชี้ฟ้า น้ำมันระกำ น้ำมันกานพลู ฯลฯ ตอบสนองกลุ่มคนทำงานหนักและผู้ออกกำลังกายหักโหม

ห้างขายยาแห่งนี้ เดินอยู่บนเส้นทางสายโอสถมายาวนาน กระทั่งเข้าสู่รุ่นที่ 3 ซึ่งมี พูนพิพัฒน์ เกษมสุวรรณ และสุรเกียรติ เกษมสุวรรณ สองทายาทรุ่นหลานเข้ามาสานต่อกิจการ แม้หลายสิ่งอย่างเขาทั้งสองจะพัฒนา ปรับปรุง และยกระดับให้สอดรับกับยุคสมัย แต่ในเวลาเดียวกันบางอย่างก็จำเป็นต้องอนุรักษ์ไว้ เพื่อสืบทอดเจตนารมณ์และจิตวิญญาณของบรรพบุรุษ “หมอมี”

ดังจะเห็นได้จาก การแจ้งจดทะเบียนบริษัทกับทางการ เมื่อวันที่ 23 กรกฎาคม 2525 โดยเปลี่ยนจากชื่อเดิม ห้างขายยาบุญมี ดิสเปนซารี มาเป็น บริษัท หมอมี จำกัด เช่นเดียวกับหนึ่งในชื่อยาขนานเอก ยาอุไทย หมอมี ก็เปลี่ยนวรรณยุกต์มาเป็น ยาอุทัย หมอมี ส่วนยาตัวอื่นๆ ยานัตถุ์ หมอมี ยาตรีนิสิงเห และยาปัถวี ยังคงชื่อไว้ดังเดิม

ต่อเมื่อยุคสมัยเปลี่ยน เป็นธรรมดาที่ห้างขายยาแห่งนี้ก็ต้องปรับตัว โดยเฉพาะการปรับประยุกต์ให้เข้ากับรสนิยมและพฤติกรรมของผู้บริโภค ที่สัมผัสได้ชัด ก็คือ การปรับรูปลักษณ์ของบรรจุภัณฑ์ยาแต่ละขนานให้มีสีสัน สดใส รวมถึงการเพิ่มความหลากหลายของขนาด ยาอุทัย หมอมี ขวดเล็ก ขวดใหญ่ แบบสเปรย์ ส่วนยานัตถุ์ หมอมี คนรุ่นใหม่ไม่ใคร่นิยมนัตถุ์ยาเมื่อคนรุ่นก่อน ก็สามารถป้ายยาตรงจมูก แล้วสูดดมเข้าไปแทน  คล้ายกับการดีท็อกซ์โพรงจมูกได้อีกทาง

เฟมินี่/SMEmestyle

ไม่เพียงเท่านั้น ยังใช้องค์ความรู้ด้านการปรุงยา ที่สืบทอดกันมารุ่นสู่รุ่น แนะนำผลิตภัณฑ์ใหม่ “เฟมินี่” (Feminie) ในช่วงปลายปี 2560 ในรูปลักษณ์โฉบเฉี่ยว ทันสมัย ทั้งการตั้งชื่อและแพ็คเก็จจิ้ง โดยตัวยาจะมีส่วนผสมของสมุนไพรกว่า 20 ชนิด ว่านชักมดลูก เมล็ดข้าวบาเลย์งอก หญ้าฟันงูน้อย เปลือกส้มจีน น้ำผึ้ง ฯลฯ มีสรรพคุณช่วยปรับฮอร์โมน สมดุลภายใน ผิวพรรณเปล่งปลั่ง ช่วยให้นอนหลับง่าย ลดอาการปวดประจำเดือน มุ่งตอบสนองกลุ่มสตรีทุกช่วงวัย สาววัยใส วัยทำงาน แม้แต่วัยหมดประจำเดือน

นอกจากนี้ ราวปี 2552 ได้ทำการสร้างโรงงานผลิตแห่งใหม่ ตั้งอยู่ในนิคมอุตสาหกรรมบางปะอิน โดยผ่านมาตรฐาน GMP จากกระทรวงสาธารณสุข เพราะเป็นโรงงานแบบระบบปิด เพื่อป้องกันมลพิษและสิ่งเจือปนในอากาศจากภายนอก ขณะที่ช่องทางการจำหน่ายก็ขยายครอบคลุมทั้งร้ายขายยาทั่วไป ร้านยาแฟรนไชส์ ห้างโมเดิร์นเทรด รวมไปถึงช่องทางออนไลน์ เว็บไซต์ โซเชียลมีเดีย เฟสบุ๊ค อินสตาแกรม และไลน์แอด ทั้งยังส่งออกไปจำหน่ายในตลาดอาเซียนอีกหลายประเทศ

พูนพิพัฒน์-เกษมสุวรรณ/SMEmestyle

พูนพิพัฒน์ เกษมสุวรรณ ทายาทรุ่นที่ 3 ผู้อนุรักษ์ สืบสาน ตำรับยาตำราหลวง “หมอมี”

“แม้โรงงานผลิตยาของเราจะเป็นโรงงานสมัยใหม่ มีการนำกระบวนการทางวิทยาศาสตร์เข้ามาใช้ แต่ขั้นตอนการผลิตบางอย่างเรายังคงอนุรักษ์ไว้ เช่น การอบน้ำดอกไม้ คือของเดิม ของเก่าแก่ อะไรที่ดีอยู่เราควรเก็บรักษาไว้ และช่วยปรับปรุงให้ดีขึ้นกว่าเดิมตามยุคสมัย” พูนพิพัฒน์ กล่าวถึงแนวทางของบริษัทฯ พร้อมแง่คิดอันแหลมคม

ทั้งนี้ ข้อมูลจาก กรมพัฒนาธุรกิจการค้า เปิดเผยถึงทุนจดทะเบียนแรกตั้งของ บริษัท หมอมี จำกัด ที่ 1.8 ล้านบาท มีการเพิ่มทุนรวมทั้งหมด 8 ครั้ง ล่าสุด 18 พฤษภาคม 2561 เพิ่มทุนมาอยู่ที่ 171 ล้านบาท ส่วนผลประกอบในปี 2560 รายได้รวมประมาณ 64.9 ล้านบาท เติบโต 5.09%

ขอบคุณข้อมูล : Mohmee

เครดิตภาพ : หมอมี

เรื่อง : TWC

TWC/SMEmestyle

ผู้ยึดงานเขียนข่าว เขียนบทความ และเขียนหนังสือเป็นอาชีพ เพราะค้าขายไม่สันทัด ไม่เจนจัดทำธุรกิจ คงมีเพียงทักษะด้านนี้ ที่ทำดีสุดแล้ว

 

 

 

 

 

 

 

 

 

www.twcwriting.com

QR code/twcwriting

KRY/SMEmestyle
Previous post

KRY ปูพรมบริการ Telehealth ในยุโรป

Zinc sunscreen/SMEmestyle
Next post

ซิงค์ ออกไซด์ นาโน ในครีมกันแดด

  • No Comment

    Leave a reply

    Your email address will not be published. Required fields are marked *

    1 + thirteen =