SME Legend

ชามไก่แห่งเขลางค์นคร

“ลำปางหนาวมากกก” วลีฮอตฮิตติดปากเมื่อหลายปีก่อน ช่างยั่วยวนให้ผู้คนอยากไปสัมผัสเมืองหน้าด่านล้านนาแห่งนี้

เดิมทีลำปางหรือ “เขลางค์นคร” เป็นเหมือนทางผ่าน ไปสู่หัวเมืองใหญ่อื่นๆทางภาคเหนือ แต่ระยะหลังเมืองแห่งนี้ก็ดูจะเป็นหมุดหมายแห่งการแวะมาเยือนมากขึ้นๆ

ด้วยของดีที่มีมากหลาย  โดยเฉพาะเสน่ห์ด้านการท่องเที่ยวในเชิงอนุรักษ์ ประวัติศาสตร์ ศิลปะ วัฒนธรรม รวมไปถึงการมีสินค้าท้องถิ่นขึ้นชื่ออันเป็นสัญลักษณ์ประจำเมือง นั่นก็คือ “ชามไก่”

บังเอิญผู้เขียนมีมิตรสหาย คุณวริษฐา ภักดี บรรณาธิการผู้พิมพ์ ผู้โฆษณา หนังสือพิมพ์ “ลานนาโพสต์” คนในพื้นที่ สื่อท้องถิ่นมืออาชีพที่ได้การยอมรับมาหลายสิบปี จึงประสานเพื่อขอข้อมูลและให้คัดเลือกผู้ประกอบการด้านนี้มานำเสนอผ่านคอลัมน์ SME Legend

นั่นจึงเป็นที่มาของเรื่องราวและพัฒนาการแบรนด์สินค้าท้องถิ่นอันลือนาม “ธนบดี”

ธนบดี/SMEmestyle

อี้ (ซิมหยู) แซ่ฉิน ต้นธารแห่งตำนานชามไก่ธนบดี

นายอี้ (ซิมหยู) แซ่ฉิน คือ คนต้นเรื่อง ผู้ปั้นชามไก่ใบแรกขึ้นที่ลำปาง เมื่อราว 70 ปีก่อน นั่นเพราะค้นพบว่าที่บ้านปางค่า อำเภอแจ้ห่ม เป็นแหล่งที่อุดมไปด้วยแร่ดินขาว ซึ่งเนื้อดินมีลักษณะเหนียว เมื่อขึ้นรูปและผ่านการเผา จะแข็งแรง ทนทาน มีสีขาวนวล สวยงาม เหมาะแก่การนำมาปั้นเป็นถ้วยโถโอชาม เหมือนกับที่บ้านเกิดมณฑลกวางตุ้ง

เมื่อภูมิประเทศเอื้ออำนวย มีทรัพย์ในดินอยู่อย่างล้นเหลือ ราวปี 2498 เขาจึงชักชวนเพื่อนๆมาร่วมก่อร่างสร้างธุรกิจปั้นดินขายด้วยกัน จัดตั้งโรงงานขึ้นอย่างเป็นเรื่องเป็นราว

ลักษณะของโรงงานในยุคบุกเบิก ขนาดกะทัดรัด ตีแผ่นไม้กั้นเป็นผนัง ค้ำยันด้วยเสาไม้ เพิงมุงหลังคาสังกะสี พื้นที่โดยรวมแบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลัก ส่วนแรกเป็นที่ปั้นดิน ขึ้นรูปงานถ้วยชาม และอีกส่วนค่อนข้างกินพื้นที่มากหน่อย นั่นก็คือ เตาเผา ขนาดมหึมา

ด้วยความที่ซิมหยูและกลุ่มเพื่อนเป็นชาวฮากกาหรือจีนแคะ ภูมิปัญญาหลายสิ่งอย่าง จึงสะท้อนอัตลักษณ์ออกมาได้อย่างเด่นชัด เห็นได้จากการก่ออิฐปั้นดินให้เป็นเตาเผา แล้วใช้ชื่อว่า “เตามังกร” เช่นเดียวกับภาพวาดบนถ้วยชาม ก็ใช้รูป “ไก่” เป็นสัญลักษณ์บ่งบอกถึงจีนแผ่นดินใหญ่ ที่หากมองจากแผนที่ก็จะเห็นภาพได้ชัดเจน ส่วนลวดลายประกอบอื่นๆ ทั้งดอกโบตั๋น ต้นกล้วย ใบหญ้า นอกจากจะให้สีสัน สวยสดลงตัวแล้ว ยังถือเป็นดอกไม้มงคลในเวลาเดียวกัน

ธนบดี/SMEmestyle

เครดิตภาพ : dhanabadee

ระยะเริ่มแรกการผลิตสินค้ายังไม่หลากหลาย มุ่งตอบสนองการใช้งานในครัวเรือนเป็นสำคัญ มีชามไก่ ทั้งใบเล็ก กลาง ใหญ่ ขนาด 3 นิ้ว 6 นิ้ว 7.5 นิ้ว ถ้วยขนมและถ้วยตะไล เพียง 2-3 แบบเท่านั้น กระจายขายในพื้นที่ลำปาง หลายจังหวัดทางภาคเหนือ และส่งมาขายที่กรุงเทพฯบ้างประปราย สมัยนั้นตั้งราคาไว้ใบละ 40-50 สตางค์ไม่ถึง 1 บาท

โรงงานแห่งนี้เปิดมาได้ระยะหนึ่ง ก็เกิดจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญ เมื่อกลุ่มเพื่อนๆต่างแยกย้ายไปคนละทิศละทาง บ้างแยกตัวไปทำโรงงานผลิตชามไก่เอง บ้างก็หันไปประกอบธุรกิจอื่น ต่อมาในปี 2508 ซิมหยู จึงเปลี่ยนชื่อกิจการมาเป็น “โรงงานธนบดีสกุล”

ในช่วงปี 2510-2530 ธุรกิจเครื่องปั้นดินเผาในลำปางเฟื่องฟูเป็นอย่างมาก ผุดขึ้นราวดอกเห็ดมากกว่า 100 โรงงาน ในจำนวนนี้มีทั้งกลุ่มเจ้าของชาวจีน และลูกจ้างไทยคนท้องถิ่นที่ครูพักลักจำผันตัวมาเป็นผู้ประกอบการ จากการปั้นจาน ชามไก่ ถ้วยตะไล ก็ขยายไปสู่ผลิตภัณฑ์อื่นๆ แจกัน เครื่องประดับ ของตกแต่งบ้าน ฯลฯ จนพื้นที่แห่งนี้กลายเป็นฮับอุตสาหกรรมเซรามิคระดับประเทศ

ธนบดี/SMEmestyle

อย่างไรก็ดี 10 ปีให้หลังมานี้ โรงงานเซรามิคในพื้นที่ ก็ทยอยปิดตัวไปแล้วหลายสิบแห่ง ด้วยหลากปัจจัยกระทบ สถานการณ์การแข่งขันเขม็งเกลียว ดีมานด์ล้น ออเดอร์ตลาดส่งออกลดปริมาณสั่งซื้อ ฯลฯ ชนิดที่บางรายต้องออกจากสารบบ ทุบเตาเผาทิ้ง จนแทบไม่หลงเหลือสิ่งใดไว้เป็นตำนานเล่าขาน

ตรงกันข้ามกับสถานการณ์ของธนบดี ที่ดูจะมีพัฒนาการเติบใหญ่มากขึ้นทุกปีๆ ปัจจุบันมีทายาทรุ่นที่ 2 พนาสิน ธนบดีสกุล เข้ามาสานต่อกิจการ…

แนวทางของนักปั้นดินเจนเนอเรชั่นสองรายนี้ เป็นไปในลักษณะผสมผสาน ทั้งการอนุรักษ์ของดั้งเดิมไว้และเสริมเติมสิ่งใหม่ๆเข้ามาให้สอดรับกับยุคสมัย

สะท้อนจากการคงไว้ซึ่งวัตถุดิบสำคัญ แร่ดินขาว ในการนำมาผลิตเป็นถ้วยชาม เช่นเดียวกับลีลาการตวัดพู่กันเป็นตัวไก่ ดอกไม้ ใบหญ้า ด้วยเส้นสายลายเส้นอันเป็นเอกลักษณ์ ติดประทับไว้เหมือนเดิม โดยเฉพาะการไม่ทุบทิ้งเตาเผามังกรโบราณ ที่เสมือนหนึ่งเบ้าหลอมทางจิตวิญญาณของลูกหลานตระกูลธนบดีสกุลเลยก็ว่าได้

ธนบดี/SMEmestyle

ขณะเดียวกัน เขาได้ยกระดับและพัฒนาในทุกมิติ ทั้งกรรมวิธีผลิตสมัยใหม่ ดีไซน์หลากหลาย แตกไลน์ผลิตภัณฑ์ ครอบคลุมชามไก่ ถ้วยขนม สินค้าตกแต่งบ้าน ของที่ระลึก และชุดบูชา ซึ่งชนะการประกวดมาแล้วหลายเวที รางวัลผู้ส่งออกสินค้าและบริการดีเด่น ประเภท Thai-Owned Design ในปี 2549, รางวัลสินค้าไทยที่มีการออกแบบดี (Demark) ในปี 2552, รองชนะเลิศอันดับ 2 สินค้าต้นแบบ ครีเอทีฟล้านนา ปี 2554, ชนะเลิศการประกวดเครื่องปั้นเซรามิกเกี่ยวกับช้าง ปี 2557 และรางวัลดีเด่นประเภทผลิตภัณฑ์ต้นแบบอุตสาหกรรม การแสดงศิลปะเครื่องปั้นดินเผาแห่งชาติ ครั้งที่ 18 ปี 2559 ฯลฯ กระทั่งนำพาแบรนด์ท้องถิ่นไปสู่ตลาดโลกได้อย่างภาคภูมิ

ธนบดี/SMEmestyle

ไม่เท่านั้น เขายังได้รวบรวมองค์ความรู้ทั้งหมดของครอบครัวที่ส่งต่อกันมารุ่นสู่รุ่น จัดตั้งขึ้นเป็น “พิพิธภัณฑ์เซรามิคธนบดี” เมื่อปี 2555 เพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้อันทรงคุณค่า ภูมิปัญญาของแผ่นดิน และเป็นอีกหนึ่งสถานที่ท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ของจังหวัดลำปาง

ธนบดี/SMEmestyle

โดยภายในพิพิธภัณฑ์ จัดแบ่งนิทรรศการออกเป็น 2 โซน โซนแรก จะบอกเล่าเรื่องราวการค้นพบดินขาวครั้งแรก ประวัติในเครือธนบดีสกุล การเดินทางของชามไก่ องค์ความรู้ชามไก่แบบโบราณ กรรมวิธีการผลิต การปั้นชามไก่ การวาดสีบนเคลือบ พร้อมโชว์ชามไก่จิ๋ว ขนาดเท่าเมล็ดข้าวเปลือก ชามไก่ทองคำบางที่สุด ขนาด 900 ไมครอน ตลอดจนการสาธิตกรรมวิธีผลิตเซรามิคงานดีไซน์สมัยใหม่ และเตามังกรโบราณหรือ “เตากอปี” อายุเกินกว่าครึ่งศตวรรษ

ธนบดี/SMEmestyle

โซนที่ 2 จัดแสดงผลงานของศิลปินแห่งชาติ ขลุ่ยเซรามิคเลาแรกของโลก และผลงานสินค้าดีไซน์โดดเด่น ที่ได้รับรางวัลมาจากเวทีระดับประเทศและนานาชาติ

“ชามไก่ของธนบดีเซรามิคจะแตกต่างจากชามไก่ที่เห็นทั่วไปในท้องตลาด เพราะเราผลิตด้วยเนื้อดินขาวลำปางและเนื้อดินพอร์ซเลนที่ต้องเผาในอุณหภูมิสูงถึง 1,260 องศาเซลเซียส ทำให้ชามไก่มีความแกร่งสูง เนื้อเคลือบใสมันวาวทนทานต่อการใช้งาน รูปทรงดั้งเดิมจากโรงงานชามไก่แห่งแรกของเมืองลำปาง การวาดลวดลายไก่ก็เป็นแบบต้นฉบับด้วยสีบนเคลือบที่ต้องมีการเผาถึงสามครั้ง เพื่อให้สีติดทนนาน วัตถุดิบที่ใช้ในการผลิตรวมทั้งสีที่วาดชามไก่ก็เป็นสีที่ปลอดภัยต่อการใช้กับอาหาร สามารถใช้เครื่องล้างจานและนำเข้าเตาไมโครเวฟได้ อีกทั้งเรายังมีการใช้โลโก้ หรือแบรนด์ “เล้งเอี้ย”  ที่แปลว่าเตามังกร อีกด้วย ซึ่งเตามังกรโบราณของธนบดีเก่าแก่ที่สุดในจังหวัดลำปาง มีถึง 2 เตา และได้การขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานจากกรมศิลปากรเรียบร้อยแล้ว”  พนาสิน ให้รายละเอียดเพิ่มเติม

ธนบดี/SMEmestyle

ปัจจุบันเครื่องปั้นดินเผาและเซรามิกของธนบดี มีจำหน่ายทั้งที่ลำปาง ห้างสรรพสินค้าชั้นนำทั่วประเทศ และส่งออกไปจำหน่ายกว่า 80 ประเทศทั่วโลก โดยเมื่อวันที่ 29 มิ.ย.59 บริษัท ธนบดี เดคอร์ เซรามิก จำกัด ได้เพิ่มทุนจดทะเบียนเป็น 10 ล้านบาท รายได้รวมปี 2559 จากรายงานของ กรมพัฒนาธุรกิจการค้า อยู่ที่ 35.88 ล้านบาท เติบโต 4.52%

หากใครมีโอกาสไปเยือนเมืองรถม้า นอกจากการไปกราบไหว้ นมัสการสิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองแล้ว ก็อย่าลืมแวะเวียนไปเที่ยวชมพิพิธภัณฑ์แห่งนี้

ซื้อของฝากชามไก่ธนบดี Original ของดีแห่งเมืองเขลางค์นคร ติดไม้ติดมือกลับมาด้วยก็แล้วกัน.

ขอบคุณข้อมูล : ลานนาโพสต์  , dhanabadee

TWC/SMEmestyle

เรื่อง/ภาพ : TWC                                         ผู้ยึดงานเขียนข่าว เขียนบทความ และเขียนหนังสือเป็นอาชีพ เพราะค้าขายไม่สันทัด ไม่จัดเจนทำธุรกิจ คงมีเพียงทักษะด้านนี้ ที่ทำได้ดีสุดแล้ว

 

Previous post

Kouen ‘Affordable Luxury Sushi Bar’ คุณค่าที่คู่ควร

Next post

โรดโชว์สินค้าเกษตรอินทรีย์

  • No Comment

    Leave a reply

    Your email address will not be published. Required fields are marked *

    one × five =